ابزار لوله کشی سفید و سبز؛ لیست کامل ابزار برش، رزوه و تعمیر لوله آب
ابزار لوله کشی سفید و سبز؛ لیست کامل ابزار برش، رزوه و تعمیر لوله آب
دوشنبه، ۱۱ آبان ۱۴۰۵
ابزار لوله کشی سفید و سبز شامل چه وسایلی است؟ برای کار با لوله‌های آب سفید و سبز به چند گروه ابزار نیاز دارید. اول متر و ماژیک برای اندازه‌گیری و علامت‌گذاری. بعد قیچی لوله بر برای برش صاف و اتو لوله برای جوش اتصال‌ها. برای کارهای تعمیری هم مته گشاد کن، حدیده و قلاویز برای رزوه، ابزار خارج کن مغزی شکسته و آچار نصب شیرآلات لازم می‌شود. اگر فقط تعمیرات خانگی انجام می‌دهید، لازم نیست همه را بخرید. در این راهنما می‌گوییم هر ابزار دقیقاً چه کاری می‌کند و برای هر نوع کار کدام‌ها کافی است.
این مطلب را تیم ابزار رابیت بر اساس سؤال‌های واقعی مشتری‌ها نوشته است. مشتری‌هایی که برای تعویض شیر، ترمیم رزوهٔ هرزشده یا بیرون آوردن مغزی شکسته به فروشگاه ما در بازار حسن‌آباد تهران مراجعه کرده‌اند. هر جا مشخصات یک ابزار را آورده‌ایم، همان چیزی است که روی کارت و صفحهٔ محصول درج شده است.
لوله سفید و سبز چیست و چه فرقی با هم دارند؟
در بازار ایران، «لوله سفید» و «لوله سبز» معمولاً به لوله‌های پلیمری آب گفته می‌شود که بیشترشان از جنس پلی‌پروپیلن (PP-R) هستند. این لوله‌ها با اتو و به‌صورت حرارتی به اتصال‌ها جوش داده می‌شوند. رنگ لوله به‌تنهایی معیار کیفیت یا کاربرد نیست. چیزی که اهمیت دارد کلاس فشار، ضخامت دیواره و مناسب بودن لوله برای آب سرد یا گرم است که روی خود لوله چاپ می‌شود.
سایزهای رایج لوله‌کشی ساختمان ۲۰، ۲۵ و ۳۲ میلی‌متر هستند. لوله ۲۰ با سایز اتصال ۱/۲ اینچ و لوله ۲۵ با سایز ۳/۴ اینچ شناخته می‌شود. لوله ۳۲ هم معمولاً معادل ۱ اینچ در نظر گرفته می‌شود. دانستن همین تطبیق ساده جلوی بیشتر خریدهای اشتباه ابزار را می‌گیرد، چون حدیده، قلاویز و مغزی‌درآر همه بر اساس سایز اینچی فروخته می‌شوند.
جدول خلاصه: هر مرحله از لوله کشی چه ابزاری می‌خواهد؟
مرحله کار | ابزار | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
اندازه‌گیری و علامت | متر، ماژیک نوک بلند، تراز | تعیین طول برش و محل بست و انشعاب |
برش | قیچی لوله بر | برش صاف و عمود لوله پلیمری |
اتصال حرارتی | اتو لوله با لقمه‌های هم‌سایز | جوش لوله به زانو، سه‌راهی و بوشن |
آماده‌سازی دهانه | مته مخروطی گشاد کن لوله | گشاد کردن دهانه لوله برای اتصال |
رزوه | حدیده و قلاویز لوله آب | ساختن یا ترمیم رزوهٔ بیرونی و داخلی |
تعمیر | ابزار خارج کن مغزی شکسته | بیرون آوردن تکهٔ رزوهٔ شکسته از داخل اتصال |
نصب شیرآلات | آچار نصب شیرآلات ترازدار | بستن مهره‌های پشت شیر در فضای تنگ |
سوراخ‌کاری | مته الماسه دیوار، گردبر پرسلان | نصب بست روی دیوار و عبور لوله از کاشی |
۱. ابزار اندازه‌گیری و علامت‌گذاری
بیشتر نشتی‌ها از یک اندازه‌گیری عجولانه شروع می‌شوند. لوله‌ای که کوتاه بریده شود، کامل داخل اتصال نمی‌نشیند. لوله‌ای که بلند بریده شود هم مسیر را تحت فشار می‌گذارد. یک متر فلزی معمولی برای این کار کافی است. ولی علامت‌گذاری در لوله‌کشی ظرافت بیشتری می‌خواهد.
برای علامت زدن عمق جوش روی لوله یا علامت محل سوراخ داخل قوطی و شیار دیوار، ماژیک معمولی اغلب به محل کار نمی‌رسد. ست ماژیک نوک بلند صنعتی LONG NIB مدل 2301 طبق کارت محصول نوکی باریک و بلند به طول حدود ۲۰ میلی‌متر دارد. روی پلاستیک، فلز، چوب و شیشه هم می‌نویسد. این ست سه رنگ دارد و می‌توانید مثلاً مسیر آب سرد و گرم را با دو رنگ مختلف علامت بزنید تا موقع اجرا اشتباه نشوند.
برای صاف بستن شیر و بست لوله هم یک تراز کوچک لازم دارید. اگر آچار نصب شیرآلات ترازدار داشته باشید (پایین‌تر توضیح داده‌ایم)، تراز روی بدنهٔ خود آچار است.
۲. قیچی لوله بر: اولین ابزار ضروری
برش لوله پلیمری با اره یا کاتر لبه‌ای ناصاف و پر از پلیسه می‌سازد. نتیجه این است که لوله یا کج داخل اتصال می‌رود یا موقع جوش، لبه‌اش درست ذوب نمی‌شود. قیچی لوله بر با یک یا چند فشار، برشی عمود و تمیز می‌دهد.
قیچی لوله بر تک ضرب طبق مشخصات محصول برای برش لوله‌های پنج‌لایه، پلاستیکی و PVC تا حدود ۳۲ میلی‌متر طراحی شده است. تیغهٔ آن فولادی آبکاری‌شده و بدنه‌اش آلومینیومی با روکش پلاستیکی است. یعنی سه سایز رایج ۲۰، ۲۵ و ۳۲ میلی‌متر را پوشش می‌دهد. چند نکته برای برش درست:
لوله را صاف و بدون پیچش در دهانهٔ قیچی بگذارید تا لبه له نشود.
تیغه باید کامل روی مقطع بنشیند. برش نیمه‌کاره و چرخاندن لوله لبه را بیضی می‌کند.
این قیچی برای لوله فلزی ساخته نشده است. لوله گالوانیزه یا مسی ابزار مخصوص خودش را می‌خواهد.
تیغه را تمیز نگه دارید و به دسته فشار جانبی نیاورید.
۳. اتو لوله: ابزار اصلی اتصال لوله سفید و سبز
لوله‌های PP-R با اتو لوله به اتصال‌ها جوش می‌خورند. سر لوله و داخل اتصال هم‌زمان روی لقمه‌های هم‌سایز گرم می‌شوند و بعد بدون چرخاندن در هم فرو می‌روند. دمای کار اتو و زمان گرم کردن هر سایز را سازندهٔ لوله و اتو تعیین می‌کند. این دما معمولاً حدود ۲۶۰ درجه است. جدول زمان را حتماً از دفترچهٔ دستگاه یا کاتالوگ لوله بخوانید. ابزار رابیت فعلاً اتو لوله نمی‌فروشد. ولی چون بدون این دستگاه کار اجرای لوله‌کشی پلیمری انجام نمی‌شود، باید در فهرست شما باشد.
دو اشتباه رایج در این مرحله: جوش دادن لوله‌ای که لبه‌اش کج بریده شده، و چرخاندن لوله داخل اتصال بعد از جوش. هر دو باعث می‌شوند جوش از داخل باریک شود یا بعداً نشتی بدهد. برای همین برش صاف با قیچی در مرحلهٔ قبل اهمیت دارد.
۴. مته گشاد کن لوله (مته پله‌ای لوله سفید)
گاهی دهانهٔ لوله باید برای اتصال بهتر آماده شود یا کمی باز شود. این کار با دست تقریباً غیرممکن است و با کاتر هم نتیجه‌اش نامنظم می‌شود. ست ۳ عددی مته مخروطی گشاد کن لوله HSS برای همین کار است. در بازار به آن «مته پله‌ای لوله سفید» هم می‌گویند. طبق کارت محصول، جنس مته‌ها HSS است و سه بازهٔ ۱۵ تا ۱۹، ۱۸ تا ۲۴ و ۲۴ تا ۳۱ میلی‌متر را پوشش می‌دهند.
روش کار ساده است:
لوله را محکم بگیرید یا در گیره ببندید.
مته‌ای را انتخاب کنید که بازه‌اش با قطر داخلی لوله جور باشد و در سه‌نظام دریل ببندید.
با دور متوسط و فشار یکنواخت جلو بروید. فشار ناگهانی باعث گیر کردن مته و ترک لوله می‌شود.
بعد از کار براده‌های پلاستیکی را کامل از داخل لوله پاک کنید.
۵. حدیده و قلاویز لوله آب: ساختن و ترمیم رزوه
جایی که لوله به شیر، آبگرمکن یا مغزی برنجی وصل می‌شود، پای رزوه در میان است. حدیده روی سطح بیرونی لوله دنده می‌زند و قلاویز رزوهٔ داخلی اتصال را می‌سازد یا رزوهٔ هرزشده را صاف می‌کند. اگر با اصطلاح‌ها آشنا نیستید، اول مقالهٔ حدیده و قلاویز چیست را بخوانید.
ست دوسایزه یا ابزار تک‌سایز؟
ست حدیده و قلاویز لوله آب سایز ۱/۲ و ۳/۴ اینچ طبق کارت محصول برای رزوهٔ داخلی و خارجی لوله‌های سفید و سبز PPR ساخته شده است. این ست سردریلی است و با دریل کار می‌کند: دو سری رزوه‌زن در دو سایز دارد و یک میلهٔ کمکی هم همراهش است. اگر در لوله‌کشی خانه هر دو سایز را دارید، ست دوسایزه انتخاب به‌صرفه‌تری است.
اگر فقط یک سایز لازم دارید، ابزارهای تک‌سایز دوسر سردریلی کار را با دریل یا پیچ‌گوشتی شارژی سریع انجام می‌دهند. حدیده و قلاویز دوسر لوله ۲۰ سایز ۱/۲ اینچ و حدیده و قلاویز دوسر لوله ۲۵ سایز ۳/۴ اینچ هر دو دوسر هستند. یک سر قلاویز است برای رزوهٔ داخلی، و بدنهٔ پایینی حدیده است برای رزوهٔ بیرونی لوله. روی بستهٔ آن‌ها عبارت Plastic Water Pipe Internal and External Tapping Device درج شده است، یعنی فقط برای لوله و اتصال پلاستیکی آب ساخته شده‌اند.
نکات رزوه‌زنی روی لوله پلیمری
دور کم: دور بالا پلاستیک را گرم و نرم می‌کند و رزوه خراب می‌شود. حالت چکشی دریل را هم خاموش کنید.
هم‌راستا بمانید: ابزار باید کاملاً هم‌امتداد لوله باشد. رزوهٔ کج یعنی نشتی.
اگر گیر کرد، زور نزنید: کمی چپ‌گرد کنید، براده را خالی کنید و دوباره ادامه دهید.
تفلون اندازه: روی رزوهٔ پلاستیکی چند دور نوار تفلون نازک کافی است. تفلون زیاد مثل گوه عمل می‌کند و می‌تواند اتصال مادگی را بترکاند.
سفت کردن بیش از حد ممنوع: اتصال پلاستیکی را اول با دست و بعد فقط کمی با آچار ببندید. آچار لوله‌گیر سنگین رزوهٔ پلاستیکی را هرز می‌کند.
همهٔ مدل‌های حدیده و قلاویز موجود را در دستهٔ حدیده و قلاویز ببینید.
۶. ابزار خارج کن مغزی شکسته: نجات‌دهندهٔ کاشی دیوار
یکی از رایج‌ترین خرابی‌ها در لوله‌کشی ساختمان این است که موقع باز کردن شیر قدیمی، مغزی یا تکهٔ رزوه داخل زانوی دیواری بشکند. بسیاری فکر می‌کنند تنها راه، کندن کاشی و عوض کردن زانوست. ولی با ابزار مخصوص معمولاً می‌شود تکهٔ شکسته را بدون تخریب بیرون آورد.
ابزار خارج کن رزوه و مغزی شکسته لوله آب ۱/۲ و ۳/۴ اینچ طبق کارت محصول بدنهٔ فولادی دارد. داخل قطعهٔ شکسته قرار می‌گیرد، روی آن قفل می‌شود و بعد با آچار آلن، قطعه بیرون کشیده می‌شود. مراحل کامل این کار را با تصویر در مقالهٔ چگونه مغزی شکسته را از داخل لوله آب خارج کنیم؟ توضیح داده‌ایم. اگر بعد از بیرون آوردن تکه، رزوهٔ داخلی آسیب دیده بود، با قلاویز هم‌سایز آن را صاف کنید.
۷. آچار نصب شیرآلات
مهره‌های پشت شیر روشویی و سینک معمولاً در فضایی تنگ قرار دارند که آچار فرانسه در آن نمی‌چرخد. آچار ترازدار نصب شیرآلات همه کاره دیما Dimae یک ابزار تخت فلزی چندکاره برای همین جاهاست. طبق کارت محصول، یک تراز حبابی روی بدنه دارد تا شیر را صاف ببندید. این آچار جایگزین آچار لوله‌گیر سنگین نیست. نیرو را یکنواخت وارد کنید و به آن ضربه نزنید.
۸. سوراخ‌کاری دیوار و کاشی برای بست و عبور لوله
برای نصب بست لوله روی دیوار آجری یا بتنی به مته دیوار نیاز دارید، نه مته آهن. مته الماسه ولف سایز ۳ تا ۱۶ میلی‌متر طبق کارت محصول برای سیمان، بتن سبک، گچ و آجر طراحی شده و با دریل چکشی کار می‌کند. سایزهای ۶، ۸ و ۱۰ برای رول‌پلاک پرکاربردترند. اگر مته‌ها را از هم تشخیص نمی‌دهید، راهنمای تشخیص مته آهن از مته دیوار را ببینید.
اگر لوله باید از روی کاشی یا سرامیک پرسلان عبور کند، مثلاً برای خروجی شیر یا لوله آبگرمکن، با مته معمولی کاشی ترک می‌خورد. گردبر پرسلان ولف در سایزهای ۶ تا ۱۵۰ میلی‌متر برای همین کار است. طبق کارت محصول، کار با آن باید با خنک‌کاری آب و با حالت چکشی خاموش انجام شود.
کیت پیشنهادی: صاحب‌خانه یا لوله‌کش؟
برای تعمیرات خانگی
اگر فقط می‌خواهید شیر عوض کنید، رزوهٔ هرزشده را ترمیم کنید یا یک مغزی شکسته را دربیاورید، به اتو لوله نیاز ندارید. این‌ها کافی است:
ابزار خارج کن مغزی شکسته (۱/۲ و ۳/۴)
یک حدیده و قلاویز هم‌سایز لوله‌کشی خانه (اغلب ۱/۲ اینچ)
آچار نصب شیرآلات و نوار تفلون
برای لوله‌کش و تأسیسات‌کار
برای اجرای لوله‌کشی و تعمیرات مداوم، علاوه بر موارد بالا این‌ها را هم به جعبه‌ابزارتان اضافه کنید:
قیچی لوله بر تا ۳۲ میلی‌متر
اتو لوله با لقمه‌های ۲۰، ۲۵ و ۳۲
ست مته گشاد کن لوله
حدیده و قلاویز سردریلی ۱/۲ و ۳/۴
ماژیک نوک بلند، متر و تراز
مته الماسه دیوار و گردبر پرسلان برای عبور لوله
ابزارهای دستی پایه مثل انبر و آچار را هم در دستهٔ ابزار دستی پیدا می‌کنید.
اشتباه‌های رایج در لوله کشی سفید
خرید ابزار بدون دانستن سایز: قبل از خرید، سایز لوله را از روی خود لوله یا با متر بخوانید. ۲۰ یعنی ۱/۲ و ۲۵ یعنی ۳/۴ اینچ.
استفاده از ابزار فلز روی پلاستیک و برعکس: حدیده و قلاویز پلاستیکی و قیچی لوله بر برای لوله فلزی ساخته نشده‌اند.
دریل با دور بالا: هم در رزوه‌زنی و هم در گشاد کردن، دور بالا پلاستیک را ذوب می‌کند.
نبستن آب اصلی: قبل از هر تعمیر، شیر اصلی را ببندید و فشار لوله را با باز کردن یک شیر تخلیه کنید.
تست نکردن: بعد از هر تعمیر، آب را آرام باز کنید و چند دقیقه محل اتصال را با دستمال خشک چک کنید.
سؤالات متداول دربارهٔ ابزار لوله کشی سفید
با قیچی لوله بر می‌شود لوله پنج‌لایه را هم برید؟
بله. طبق مشخصات، قیچی لوله بر تک ضرب ابزار رابیت برای لوله پنج‌لایه، پلاستیکی و PVC تا حدود ۳۲ میلی‌متر مناسب است. برای لوله فلزی مناسب نیست.
حدیده لوله سفید را با دریل بزنم یا دستی؟
هر دو روش رایج است. ابزار سردریلی سریع‌تر است و برای کار زیاد مناسب‌تر. چرخاندن با دست کندتر است ولی کنترل بیشتری می‌دهد. در هر دو حالت سرعت چرخش را کم نگه دارید و ابزار را هم‌راستا با لوله نگه دارید.
لوله ۲۰ چند اینچ است؟
در لوله‌کشی ساختمان، لوله ۲۰ میلی‌متری با اتصال ۱/۲ اینچ و لوله ۲۵ با اتصال ۳/۴ اینچ کار می‌کند. ابزارهای رزوه و مغزی‌درآر را بر اساس همین سایز اینچی انتخاب کنید.
مغزی شکسته را بدون کندن کاشی می‌شود درآورد؟
در بیشتر موارد بله، با ابزار خارج کن مغزی شکسته‌ای که سایزش با اتصال یکی است. اگر خود زانو ترک خورده یا رزوه‌اش کاملاً از بین رفته باشد، تعویض قطعه لازم می‌شود.
رزوهٔ لوله سفید هرز شده؛ تعمیرش ممکن است؟
اگر رزوه فقط پلیسه گرفته یا کمی له شده، با قلاویز یا حدیدهٔ هم‌سایز می‌شود آن را صاف کرد. اگر دنده‌ها کامل از بین رفته یا بدنه ترک دارد، تعمیر مطمئن نیست و بهتر است قطعه عوض شود.
مته گشاد کن لوله با هر دریلی کار می‌کند؟
مته‌ها در سه‌نظام دریل بسته می‌شوند و با دریل برقی یا شارژی معمولی قابل استفاده‌اند. دور متوسط و فشار یکنواخت مهم‌تر از قدرت دریل است.
جمع‌بندی
برای لوله کشی سفید و سبز، ابزارها را بر اساس کار بچینید: اندازه و علامت، برش صاف، اتصال حرارتی، آماده‌سازی دهانه، رزوه و تعمیر. صاحب‌خانه‌ای که فقط تعمیر انجام می‌دهد با یک مغزی‌درآر، یک حدیده و قلاویز هم‌سایز و آچار شیرآلات بیشتر مشکلات را حل می‌کند. لوله‌کش حرفه‌ای هم به قیچی لوله بر، اتو و مته گشاد کن نیاز دارد. همیشه سایز لوله را اول مشخص کنید، با دور کم کار کنید و هیچ اتصال پلاستیکی را بیش از حد سفت نکنید.
اگر در انتخاب سایز یا مدل ابزار تردید دارید، از تیم ابزار رابیت بپرسید. با دانستن سایز لوله و نوع کار، ابزار درست را پیشنهاد می‌دهیم.