انواع صفحه سنگ فرز؛ راهنمای کامل انتخاب صفحه برش، ساب و الماسه
انواع صفحه سنگ فرز؛ راهنمای کامل انتخاب صفحه برش، ساب و الماسه
یک‌شنبه، ۱۰ آبان ۱۴۰۵
صفحه سنگ فرز را چطور انتخاب کنیم؟ اول ببینید قرار است ببرید یا بسابید، بعد جنس قطعه را مشخص کنید (آهن، استیل، سنگ، کاشی، شیشه یا چوب) و در آخر صفحه‌ای بخرید که قطر و سوراخ وسطش دقیقاً با دستگاه شما یکی باشد و حداکثر دور مجازش از دور دستگاه کمتر نباشد. صفحهٔ نازک (حدود ۱ تا ۳ میلی‌متر) برای برش است و صفحهٔ ضخیم (معمولاً ۶ میلی‌متر) برای ساب. این دو را هیچ‌وقت جای هم به کار نبرید.
در این راهنما از فروشگاه ابزار رابیت، انواع صفحه سنگ فرز را از صفحه برش آهن و استیل تا صفحه ساب، فلاپ و صفحه‌های الماسهٔ شیشه و سرامیک معرفی می‌کنیم. سایزهای ۱۱۵، ۱۲۵، ۱۸۰ و ۲۳۰ را مقایسه می‌کنیم، می‌گوییم ضخامت و سوراخ وسط چه اهمیتی دارند و نکات ایمنی را هم مرور می‌کنیم. اگر عجله دارید، جدول مقایسه و بخش سؤالات متداول را ببینید.
صفحه سنگ فرز چیست و چرا انتخاب درستش مهم است؟
صفحه سنگ فرز قطعهٔ گردی است که روی شفت فرز آهنگری (سنگ فرز بزرگ) یا مینی فرز بسته می‌شود و با دور بسیار بالا می‌چرخد. همین یک دستگاه با عوض کردن صفحه می‌تواند پروفیل ببرد، گردهٔ جوش را بساید، زنگ‌زدگی را بگیرد، کاشی را کوتاه کند یا لبهٔ سنگ را پرداخت کند. برای همین فرز جزو پرکاربردترین ابزارهای کارگاه و ساختمان است. در مقالهٔ ابزارآلات چیست؟ هم جایگاه آن را در کنار ابزارهای دیگر توضیح داده‌ایم.
اما همین تنوع، خطر هم دارد. صفحه‌ای که برای جنس یا دور دستگاه ساخته نشده، زود می‌سوزد، لب‌پر می‌کند و در بدترین حالت هنگام کار می‌شکند. تکه‌های صفحه با سرعتی شبیه گلوله پرتاب می‌شوند. پس انتخاب صفحه فقط به کیفیت کار مربوط نیست؛ پای ایمنی هم در میان است.
انواع صفحه سنگ فرز بر اساس کاربرد
صفحه‌های فرز را می‌شود در پنج خانوادهٔ اصلی دسته‌بندی کرد. هر خانواده ساختار و کاربرد مخصوص خودش را دارد.
۱. صفحه برش ساینده (آهن‌بر و استیل‌بر)
این همان صفحهٔ مشکی و نازکی است که بیشتر مردم با شنیدن «صفحه سنگ فرز» یاد آن می‌افتند. دانه‌های ساینده مثل اکسید آلومینیوم با چسب رزینی و یک یا دو لایه توری فایبرگلاس به هم چسبیده‌اند. لبهٔ صفحه با سایش، مسیر برش را در فلز باز می‌کند.
آهن‌بر: معمولاً ضخیم‌تر است (حدود ۲٫۵ تا ۳ میلی‌متر) و برای نبشی، قوطی، میلگرد و لولهٔ فولادی معمولی استفاده می‌شود.
استیل‌بر (INOX): نازک‌تر است (حدود ۰٫۸ تا ۱٫۶ میلی‌متر). ترکیب آن معمولاً بدون آهن، گوگرد و کلر است تا لبهٔ استیل ضدزنگ را آلوده و لکه‌دار نکند. خط برش باریک‌تر و داغی قطعه کمتر است.
صفحه‌های برش ساینده تخت هستند (تیپ ۴۱) و فقط باید با لبه کار کنند. ساییدن با سطح کنارهٔ آن‌ها ممنوع است.
۲. صفحه ساب (سنگ ساب)
صفحه ساب برای برداشتن حجم کار می‌کند: گرفتن گردهٔ جوش، پخ زدن لبه قبل از جوشکاری، گرفتن پلیسه و صاف کردن سطح. ضخامت رایج آن ۶ میلی‌متر است و معمولاً وسط آن فرورفته است (تیپ ۲۷) تا مهرهٔ فرز به قطعه نخورد. صفحه ساب را با زاویهٔ حدود ۱۵ تا ۳۰ درجه نسبت به سطح نگه می‌دارند و هرگز برای برش در قطعه فرو نمی‌برند.
۳. صفحه فلاپ (فلاپ دیسک)
فلاپ از ورقه‌های سنباده‌ای ساخته شده که مثل پره‌های بادبزن روی یک پایه چیده شده‌اند. هر بار که ورقهٔ رویی ساییده می‌شود، لایهٔ تازهٔ زیرین بیرون می‌آید. فلاپ هم ساب می‌دهد و هم پرداخت، اما سطح صاف‌تر و یکدست‌تری از صفحه ساب باقی می‌گذارد. عدد زبری (گریت) روی آن نوشته می‌شود. عدد کمتر مثل ۴۰ یعنی زبرتر و مناسب برداشت سریع. عدد بیشتر مثل ۱۲۰ یعنی نرم‌تر و مناسب پرداخت نهایی. فلاپ برای صاف کردن جوش، زنگ‌گیری و آماده‌سازی سطح قبل از رنگ‌کاری انتخاب خوبی است.
۴. صفحه الماسه (سنگ، سرامیک، بتن و شیشه)
در صفحهٔ الماسه، بدنه فولادی است و ذرات الماس صنعتی روی لبه نشسته‌اند. این صفحه‌ها بسیار دیرتر از صفحه‌های ساینده کوچک می‌شوند و برای مصالح سخت و شکننده ساخته شده‌اند. سه شکل اصلی دارند:
لبه پیوسته: لبهٔ یکسره و بدون شکاف دارد و برشی تمیز با کمترین لب‌پریدگی می‌دهد. مناسب کاشی، سرامیک، شیشه و سنگ‌های ظریف است، ولی در کار طولانی زودتر داغ می‌شود.
سگمنت‌دار: لبه با شکاف‌هایی تکه‌تکه شده است. سریع‌تر می‌برد و بهتر خنک می‌شود. مناسب بتن، آجر و گرانیت است، ولی لبهٔ کار کمی زبرتر درمی‌آید.
توربو: لبهٔ پیوسته‌ای با شیارهای موج‌دار دارد و تعادلی بین سرعت برش و تمیزی لبه ایجاد می‌کند.
روش نشاندن الماس هم مهم است. در مدل وکیوم (Vacuum Brazed) الماس روی لبهٔ فولادی جوش داده می‌شود و هم می‌برد و هم می‌ساید. مثلاً صفحه برش شیشه و سرامیک ۱۱۵ الماسه وکیوم طبق مشخصات کارت محصول، قطر ۱۱۵ میلی‌متر و ضخامت درج‌شدهٔ ۱ میلی‌متر دارد و برای برش و سایش خشک شیشه، سرامیک، مرمر، کوارتز و سنگ مصنوعی ساخته شده است. برای برش سرامیک و سنگ‌های ساختمانی هم صفحه برش الماسه فایز ۱۱۵ میلی‌متر گزینهٔ دیگری است. لبهٔ آن الماسه است و طبق کارت محصول، برای سرامیک، گرانیت، مرمر، بتن و سنگ مصنوعی معرفی شده است.
۵. صفحه‌های تخصصی چوب و چندکاره
برای چوب نباید از صفحهٔ ساینده یا الماسه استفاده کرد. چوب با صفحهٔ دندانه‌دار بریده می‌شود. نمونه‌اش تیغ اره چوب‌بر ۱۱۵ میلی‌متر ۴۰ دندانه FEITENG است. طبق کارت محصول، نوک دندانه‌های آن کاربید تنگستن (TCT) است. ضخامتش حدود ۱٫۸ میلی‌متر، سوراخ وسطش ۲۲٫۲۳ میلی‌متر و حداکثر دور مجازش ۱۱٬۰۰۰ دور در دقیقه است و برای فلز و سنگ مناسب نیست. صفحه‌های چوب‌ساب و زنجیری را هم در دستهٔ صفحه چوب می‌بینید.
هشدار مهم: صفحهٔ دندانه‌دار چوب روی فرز دستی خطر پس‌زدن شدید (کیک‌بک) دارد. همیشه قاب محافظ را نگه دارید، فرز را با دو دست بگیرید و اگر برش‌های زیادی دارید، از پایه‌هایی مثل تبدیل مینی فرز کمک بگیرید که کار را ثابت‌تر می‌کنند.
سایز صفحه سنگ فرز: ۱۱۵، ۱۲۵، ۱۸۰ یا ۲۳۰؟
قطر صفحه را دستگاه تعیین می‌کند، نه سلیقهٔ شما. روی بدنه یا پلاک هر فرز، قطر مجاز صفحه نوشته شده است. هرگز صفحه‌ای بزرگ‌تر از آن نبندید و برای جا شدن صفحهٔ بزرگ، قاب محافظ را باز نکنید. صفحهٔ بزرگ روی دستگاه کوچک از حد سرعت مجاز لبه‌اش رد می‌شود و ممکن است بشکند.
۱۱۵ میلی‌متر (۴٫۵ اینچ): سایز استاندارد مینی فرز. سبک است و برای کارهای خانگی، تأسیسات، کاشی‌کاری و تعمیرات رایج‌ترین انتخاب است.
۱۲۵ میلی‌متر (۵ اینچ): روی مینی فرزهای ۱۲۵ بسته می‌شود و کمی عمق برش بیشتری دارد.
۱۸۰ میلی‌متر (۷ اینچ): مخصوص فرز آهنگری متوسط است و برای ساب سطوح بزرگ و برش پروفیل‌های قطورتر به کار می‌رود.
۲۳۰ میلی‌متر (۹ اینچ): مخصوص فرز سنگین است و برای برش‌های عمیق در فلز، سنگ و بتن استفاده می‌شود.
ضخامت، سوراخ وسط و دور مجاز
ضخامت صفحه
هرچه صفحهٔ برش نازک‌تر باشد، سریع‌تر و تمیزتر می‌برد، مواد کمتری هدر می‌دهد و قطعه کمتر داغ می‌شود. در مقابل، تحمل کمتری در برابر فشار جانبی و کج شدن دارد. صفحه‌های ۱ میلی‌متری برای ورق، استیل و کارهای دقیق مناسب‌اند. صفحه‌های حدود ۳ میلی‌متری برای آهن‌آلات ضخیم و کار خشن‌تر به کار می‌روند و صفحه‌های ۶ میلی‌متری فقط برای ساب هستند.
سوراخ وسط (بور)
سوراخ وسط اکثر صفحه‌های ساینده و بسیاری از صفحه‌های الماسه ۲۲٫۲۳ میلی‌متر (۷/۸ اینچ) است و در بازار معمولاً «شفت ۲۲» گفته می‌شود. مثلاً در کارت صفحه برش شیشه و سرامیک مینی فرز ۱۱٫۵ سانت، سوراخ شفت ۲۲ میلی‌متر اعلام شده است. بعضی صفحه‌های الماسه به‌جای سوراخ ساده، مهرهٔ رزوه‌دار M14 دارند یا سوراخ کوچک‌تری دارند که با واشر تبدیل جا می‌افتد. صفحه باید بدون لقی روی فلنج بنشیند؛ لقی یعنی لرزش و خطر شکستن.
حداکثر دور مجاز (RPM)
روی برچسب هر صفحه، حداکثر دور مجاز نوشته شده است. این عدد باید مساوی یا بیشتر از دور بی‌باری دستگاه شما باشد. به‌طور معمول صفحه‌های ۱۱۵ حدود ۱۳٬۰۰۰ دور، صفحه‌های ۱۸۰ حدود ۸٬۵۰۰ دور و صفحه‌های ۲۳۰ حدود ۶٬۶۰۰ دور در دقیقه را تحمل می‌کنند. با این حال، ملاک همان عددی است که روی خود صفحه آمده است.
جدول مقایسه انواع صفحه سنگ فرز
نوع صفحه | کار اصلی | ضخامت رایج | جنس مناسب | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|---|---|---|
برش آهن‌بر | برش | حدود ۲٫۵ تا ۳ میلی‌متر | آهن، نبشی، قوطی، میلگرد | فقط با لبه و عمود بر قطعه کار کنید |
برش استیل‌بر (INOX) | برش دقیق | حدود ۰٫۸ تا ۱٫۶ میلی‌متر | استیل، ورق نازک، فلز حساس | خط برش باریک و داغی کمتر |
ساب | سایش و برداشت حجم | معمولاً ۶ میلی‌متر | جوش، لبهٔ فلز، پلیسه | زاویهٔ ۱۵ تا ۳۰ درجه؛ هرگز برای برش نه |
فلاپ | ساب و پرداخت | با عدد گریت مشخص می‌شود | فلز، زنگ‌گیری، آماده‌سازی رنگ | سطح صاف‌تر از صفحه ساب |
الماسه لبه پیوسته | برش تمیز | نازک؛ طبق برچسب | شیشه، کاشی، سرامیک، مرمر | کمترین لب‌پریدگی؛ بین کار استراحت دهید |
الماسه سگمنت‌دار و توربو | برش سریع | طبق برچسب | بتن، آجر، گرانیت | خنک‌کاری بهتر، لبهٔ زبرتر |
تیغ دندانه‌دار چوب | برش چوب | طبق برچسب | چوب، ام‌دی‌اف، نئوپان | خطر پس‌زدن؛ برای فلز و سنگ ممنوع |
فرق صفحه برش و صفحه ساب چیست؟
این دو صفحه از دور شبیه هم‌اند، ولی برای دو کار کاملاً متفاوت ساخته شده‌اند:
ضخامت: صفحهٔ برش نازک است (حدود ۱ تا ۳ میلی‌متر) و صفحهٔ ساب ضخیم (معمولاً ۶ میلی‌متر).
شکل: صفحهٔ برش معمولاً تخت است و صفحهٔ ساب وسطش فرورفته است.
نوع نیرو: صفحهٔ برش فقط فشار از سمت لبه را تحمل می‌کند. فشار از پهلو آن را خم می‌کند و می‌شکند. صفحهٔ ساب برای تحمل فشار سطحی ساخته شده است.
زاویهٔ کار: برای برش، صفحه عمود بر قطعه است (۹۰ درجه). برای ساب، صفحه با زاویهٔ کم (حدود ۱۵ تا ۳۰ درجه) روی سطح حرکت می‌کند.
رایج‌ترین اشتباه کارگاهی این است که با همان صفحهٔ برش، گردهٔ جوش را هم بسابند. صفحهٔ نازک زیر فشار جانبی ترک برمی‌دارد و ممکن است بی‌خبر بشکند. اگر هر دو کار را دارید، دو صفحهٔ جدا بخرید و برای هر کار صفحه را عوض کنید.
کدام صفحه برای کدام جنس؟
آهن و استیل
برای برش، صفحه آهن‌بر یا استیل‌بر و برای صاف‌کاری، صفحه ساب یا فلاپ انتخاب کنید. روی استیل ضدزنگ، صفحهٔ مخصوص INOX لکه و رنگ‌پریدگی کمتری ایجاد می‌کند. در جوشکاری، معمولاً اول قطعه بریده می‌شود و بعد لبه‌ها پخ و ساب می‌خورند. نکات ایمنی این مرحله را در مقالهٔ ایمنی در کار با دستگاه جوش مفصل نوشته‌ایم.
کاشی، سرامیک و سنگ
برای کاشی و سرامیک، صفحهٔ الماسه با لبهٔ پیوسته یا توربو برش تمیزتری می‌دهد. برای گرانیت، بتن و آجر، مدل سگمنت‌دار سریع‌تر است. همهٔ صفحه‌های مینی فرز این گروه را در دستهٔ صفحه برش و ساب جمع کرده‌ایم. اگر به‌جای برش باید سوراخ بزنید، صفحه کمکی نمی‌کند. سراغ گردبر بروید که در مقالهٔ بهترین مته برای سرامیک و پرسلان معرفی شده است.
شیشه و آینه
شیشه به صفحهٔ الماسهٔ نازک و لبه پیوسته، دور یکنواخت و برش مستقیم نیاز دارد. انواع صفحه‌های شیشه‌بر را در دستهٔ صفحه شیشه و سرامیک ببینید. اگر فقط باید یک خط صاف روی ورق شیشه یا آینه بیندازید، ست الماس بشکن‌دار تفنگی بدون گردوغبار و صدای فرز همین کار را انجام می‌دهد. یادتان باشد شیشهٔ سکوریت بعد از تولید با هیچ ابزاری بریده نمی‌شود و خرد می‌شود.
برش زاویه‌دار ۴۵ درجه
برای فارسی‌بری قاب، کاشی یا قرنیز، برش آزاد با دست به‌سختی دقیق درمی‌آید. تبدیل مینی فرز به فارسی‌بر ۴۵ درجه zeus طبق کارت محصول، امکان ریگلاژ دارد و برای برش شیشه و سرامیک، شلنگ آب هم به آن وصل می‌شود.
نکات ایمنی کار با صفحه سنگ فرز
قبل از نصب، صفحه را بازرسی کنید. صفحهٔ ترک‌دار، تاب‌برداشته، نم‌کشیده یا ضربه‌خورده را دور بیندازید. روی حلقهٔ فلزی بسیاری از صفحه‌های رزینی، تاریخ انقضا هم درج شده است.
دستگاه را از برق بکشید و بعد صفحه را با فلنج و آچار مخصوص خود دستگاه ببندید. جهت فلش چرخش را رعایت کنید.
قاب محافظ را هرگز باز نکنید. قاب را طوری بچرخانید که بین شما و صفحه قرار بگیرد.
تست بدون بار: بعد از نصب، دستگاه را چند ثانیه دور از خودتان و دیگران روشن نگه دارید تا از نبودن لرزش مطمئن شوید.
تجهیزات حفاظتی: عینک یا شیلد کامل صورت، دستکش کار، ماسک گردوغبار (به‌خصوص برای سنگ و سرامیک) و محافظ گوش بپوشید. آستین و لباس آزاد نزدیک صفحه نباشد.
قطعه را محکم ببندید و فرز را با دو دست و دستهٔ کناری نگه دارید. در برش، صفحه را داخل شیار کج نکنید و به آن فشار نیاورید؛ اجازه دهید صفحه خودش ببرد.
به صفحهٔ الماسه استراحت دهید. در برش خشک، بعد از هر ۱ تا ۲ دقیقه کار، چند ثانیه دستگاه را خاموش کنید تا لبه خنک شود. اگر با آب کار می‌کنید، مراقب برق و خیس شدن دستگاه باشید.
مسیر جرقه را چک کنید. جرقهٔ برش فلز نباید به سمت مواد قابل اشتعال، گاز یا افراد دیگر برود.
چک‌لیست خرید صفحه سنگ فرز
کار شما برش است، ساب یا پرداخت؟
جنس قطعه چیست: آهن، استیل، سنگ، کاشی، شیشه یا چوب؟
قطر صفحه با قطر مجاز دستگاه یکی است؟
سوراخ وسط با شفت و فلنج دستگاه می‌خواند؟
حداکثر دور صفحه از دور دستگاه کمتر نیست؟
ضخامت با دقت کار و ضخامت قطعه تناسب دارد؟
اگر با ابزارهای دورانی ظریف‌تر هم کار می‌کنید، مقاله‌های انواع سری فرز مینیاتوری و تیغ عمودبر پهن چیست؟ برای انتخاب ابزار برش مناسب کمک‌تان می‌کنند.
سؤالات متداول دربارهٔ صفحه برش و سنگ فرز
فرق مینی فرز و فرز آهنگری در انتخاب صفحه چیست؟
مینی فرز معمولاً صفحهٔ ۱۱۵ یا ۱۲۵ میلی‌متری می‌گیرد و دور بالاتری دارد. فرز آهنگری صفحهٔ ۱۸۰ یا ۲۳۰ میلی‌متری می‌گیرد و دورش کمتر است. صفحه را فقط بر اساس قطر مجاز و دور دستگاه خودتان انتخاب کنید.
می‌توانم صفحهٔ ۱۸۰ را روی مینی فرز ببندم؟
خیر. این کار یعنی باز کردن قاب محافظ و چرخاندن صفحه با سرعتی بیشتر از حد مجاز لبهٔ آن. احتمال شکستن صفحه بسیار بالاست.
صفحه ۱ میلی‌متری بهتر است یا ۳ میلی‌متری؟
برای استیل، ورق و برش دقیق، صفحهٔ ۱ میلی‌متری سریع‌تر و تمیزتر می‌برد. برای پروفیل و آهن‌آلات ضخیم و کار خشن، صفحهٔ حدود ۳ میلی‌متری مقاوم‌تر است و دیرتر می‌شکند.
با صفحه برش می‌شود ساب زد؟
نه. صفحهٔ برش برای فشار از پهلو ساخته نشده و ممکن است بشکند. برای ساب، صفحهٔ ساب یا فلاپ ببندید.
صفحه الماسه برای آهن هم مناسب است؟
صفحه‌های الماسهٔ سنگ و سرامیک برای مصالح معدنی ساخته شده‌اند و روی آهن و فولاد زود از بین می‌روند. فقط موادی را ببرید که روی کارت یا بستهٔ همان صفحه نام برده شده است.
چرا صفحه سرامیک لبهٔ کاشی را می‌پراند؟
معمولاً به خاطر فشار زیاد، دور نامناسب، صفحهٔ کند یا سگمنت‌دار بودن صفحه. برای لبهٔ تمیز، صفحهٔ الماسه با لبهٔ پیوسته انتخاب کنید، خط برش را علامت بزنید و با فشار کم و یکنواخت جلو بروید.
صفحه سنگ فرز تاریخ انقضا دارد؟
بسیاری از صفحه‌های ساینده که با چسب رزینی ساخته شده‌اند، تاریخ مصرف را روی حلقهٔ فلزی وسط درج می‌کنند. صفحهٔ تاریخ‌گذشته یا نم‌کشیده را استفاده نکنید.
جمع‌بندی
انتخاب صفحه سنگ فرز با سه سؤال ساده می‌شود: چه کاری (برش، ساب یا پرداخت)، چه جنسی (فلز، سنگ، کاشی، شیشه یا چوب) و چه دستگاهی (قطر، سوراخ وسط و دور). صفحهٔ نازک برای برش، صفحهٔ ۶ میلی‌متری برای ساب، فلاپ برای پرداخت و صفحهٔ الماسه برای سنگ، سرامیک و شیشه است. همیشه هم قاب محافظ، عینک و دستکش سر جایشان باشند. برای دیدن صفحه‌های برش مینی فرز و مشاوره در انتخاب، به فروشگاه ابزار رابیت در بازار حسن‌آباد تهران سر بزنید یا با پشتیبانی تماس بگیرید.