رزوه لوله سفید هرز شده؛ تشخیص، تعمیر با حدیده و قلاویز یا تعویض اتصال

ست حدیده و قلاویز سردریلی لوله آب سایز ۱/۲ و ۳/۴ اینچ (عکس واقعی در فروشگاه ابزار رابیت)

رزوه لوله سفید هرز شده یعنی دنده‌های پلاستیکی سر لوله یا داخل اتصال آن‌قدر له، کج یا ساییده شده‌اند که شیر، مغزی یا مهره دیگر درست جا نمی‌افتد: یا هرز می‌چرخد و سفت نمی‌شود، یا سفت می‌شود ولی از همان‌جا آب می‌دهد. خبر خوب این است که خیلی وقت‌ها لازم نیست دیوار و کاشی را بکنید. اگر آسیب کم باشد، با یک قلاویز یا حدیدهٔ هم‌سایز می‌شود دنده‌ها را صاف کرد. اگر تکه‌ای از مغزی داخل اتصال شکسته باشد، اول باید آن را بیرون آورد. در این راهنما می‌گوییم چطور بفهمید دقیقاً چه اتفاقی افتاده، کی تعمیر جواب می‌دهد و کی باید اتصال را عوض کنید.

اول ایمنی: آب را ببندید

قبل از هر کاری، شیر اصلی آب یا شیر قطع‌کن همان مسیر را ببندید. بعد یک شیر دیگر را در همان خط باز کنید تا فشار لوله خالی شود و آب باقی‌مانده بیرون بیاید. اگر لوله به آبگرمکن یا پکیج وصل است، صبر کنید تا آب داغ داخل لوله خنک شود. محل کار را خشک کنید. چون کار با دریل انجام می‌شود، دستگاه و سیم آن نباید با آب تماس داشته باشند. اگر شیر اصلی را پیدا نمی‌کنید یا خوب بسته نمی‌شود، کار را شروع نکنید و از لوله‌کش کمک بگیرید.

رزوه لوله سفید هرز شده را چطور تشخیص بدهیم؟

علامت‌ها معمولاً یکی از این‌هاست:

• شیر یا مغزی هرز می‌چرخد: هرچه می‌پیچانید سفت نمی‌شود. یعنی دنده‌ها دیگر همدیگر را نمی‌گیرند.

• چند دور بسته می‌شود و بعد گیر می‌کند: معمولاً دنده‌ها پلیسه گرفته، کمی له شده یا قطعه کج وارد شده است.

• با وجود نوار تفلون نشتی دارد: رزوه کج یا ساییده شده و آب‌بندی کامل نمی‌شود.

• تکه‌ای از مغزی یا شیر داخل اتصال مانده: مغزی شکسته و دندهٔ آن داخل زانو یا سه‌راهی گیر کرده است.

• ترک مویی کنار دهانهٔ اتصال: این دیگر مشکل رزوه نیست. خود قطعه آسیب دیده است.

بعد از باز کردن قطعه، دنده‌ها را با چراغ‌قوه نگاه کنید. اگر فقط لبهٔ دنده‌ها کمی پهن یا پرزدار شده، شانس تعمیر زیاد است. اگر جای دنده‌ها صاف و یکدست شده، دنده‌ای باقی نمانده که بشود صافش کرد.

چرا رزوهٔ لوله سفید هرز می‌شود؟

• سفت کردن بیش از حد: پلاستیک زیر فشار زیاد آچار تغییر شکل می‌دهد. شایع‌ترین علت همین است.

• کج بستن: اگر شیر یا مغزی از اول صاف روی دنده‌ها ننشیند، دنده‌های تازه‌ای روی دنده‌های قبلی می‌بُرد.

• نوار تفلون خیلی زیاد: نوار ضخیم قطعه را به زور داخل اتصال می‌برد و به دنده‌ها فشار می‌آورد.

• باز و بسته کردن مکرر: هر بار باز و بسته کردن، کمی از دنده‌های پلاستیکی را می‌ساید.

• رزوه‌زنی اولیهٔ بد: برش کج سر لوله یا رزوه زدن با دور زیاد، از اول رزوهٔ ضعیفی می‌سازد.

تعمیر کنیم یا عوض کنیم؟ جدول تصمیم

صاف کردن رزوه با حدیده و قلاویز سردریلی

قلاویز رزوهٔ داخلی (ماده) را می‌سازد یا صاف می‌کند و حدیده روی سطح بیرونی لوله دنده می‌زند. اگر فرق این دو را دقیق‌تر می‌خواهید، مقالهٔ حدیده و قلاویز چیست را بخوانید. اینجا فقط سراغ کاربردشان در تعمیر می‌رویم.

ست حدیده و قلاویز لوله آب سایز ۱/۲ و ۳/۴ اینچ ابزاری سردریلی است، یعنی در سه‌نظام دریل بسته می‌شود و با دریل کار می‌کند. طبق صفحهٔ محصول، برای رزوهٔ داخلی و خارجی لوله و اتصالات سفید و سبز PPR است و دو سری رزوه‌زن، برای لولهٔ ۲۰ (۱/۲ اینچ) و لولهٔ ۲۵ (۳/۴ اینچ)، به‌همراه میلهٔ کمکی دارد. اگر فقط یک سایز لازم دارید، حدیده و قلاویز دوسر لوله ۲۰ یک قطعهٔ دوسر است: سر بالایی قلاویز و بدنهٔ پایینی حدیده. این ابزار در سه‌نظام دریل یا پیچ‌گوشتی شارژی بسته می‌شود. نسخهٔ ۳/۴ اینچ آن هم جدا عرضه می‌شود: حدیده و قلاویز دوسر لوله ۲۵. همهٔ مدل‌ها را در دستهٔ حدیده و قلاویز ببینید.

حدیده و قلاویز دوسر لوله ۲۰: قلاویز در سر بالا و حدیده در بدنه، با دنبالهٔ دریل

صاف کردن رزوهٔ داخلی اتصال (با قلاویز)

1. سایز اتصال را پیدا کنید. اتصالات لوله ۲۰ معمولاً ۱/۲ اینچ و لوله ۲۵ معمولاً ۳/۴ اینچ‌اند. اگر مطمئن نیستید، سایز را روی شیر یا مغزی قدیمی بخوانید.

2. داخل اتصال را از تکه‌های نوار تفلون قدیمی و براده تمیز کنید.

3. ابزار را کامل در سه‌نظام ببندید. حالت چکشی دریل را خاموش کنید و دریل را روی دور کم و راست‌گرد بگذارید.

4. قلاویز را صاف و هم‌راستا با دهانهٔ اتصال بگذارید و با فشار کم اجازه دهید دنده‌ها خودشان ابزار را جلو بکشند.

5. اگر ابزار گیر کرد، زور ندهید. کمی چپ‌گرد کنید، براده را خالی کنید و دوباره ادامه دهید.

6. در پایان، دریل را چپ‌گرد کنید و ابزار را آرام بیرون بیاورید.

صاف کردن یا رزوهٔ دوبارهٔ سر لوله (با حدیده)

اگر دنده‌های سر لوله فقط کمی آسیب دیده‌اند، سر لوله را داخل بخش حدیده بگذارید و با همان روش، یعنی دور کم و ابزار هم‌راستا، دنده‌ها را صاف کنید. اگر دنده‌های سر لوله زیاد خراب شده و لوله آن‌قدر بلند هست که چند سانت کوتاه شدنش مشکلی ایجاد نکند، معمولاً بهتر است قسمت خراب را ببرید و از نو رزوه بزنید. برش باید صاف و عمود باشد، چون برش کج رزوهٔ کج می‌دهد. قیچی لوله بر تک ضرب طبق صفحهٔ محصول، لوله‌های پلاستیکی را تا حدود ۳۲ میلی‌متر با یک ضربه و برش عمود می‌بُرد.

چند نکته که رزوه را دوباره خراب نکنید

• دور کم: دور بالا پلاستیک را گرم و نرم می‌کند و دنده‌ها له می‌شوند.

• حالت چکشی خاموش: ضربه، پلاستیک را ترک می‌دهد. اگر دریل شما حالت چکشی دارد و نمی‌دانید کلیدش کجاست، مقالهٔ فرق دریل معمولی و چکشی را ببینید.

• فقط برای پلاستیک: طبق صفحهٔ محصول، این ابزارها برای لوله و اتصالات پلاستیکی‌اند و برای لوله یا اتصال فلزی مناسب نیستند. اگر رزوهٔ خراب روی بوشِ فلزی داخل یک اتصال است، این ابزار راه‌حلش نیست.

• همان سایز: رزوهٔ لوله آب سایز استاندارد دارد. نمی‌شود سوراخ را یک سایز بزرگ‌تر قلاویز کرد و قطعهٔ معمولی را رویش بست. قلاویز فقط دنده‌های موجود را صاف می‌کند.

اگر مغزی داخل لوله شکسته باشد

خیلی وقت‌ها رزوهٔ هرز با یک مغزی شکسته شروع می‌شود: شیر قدیمی را باز می‌کنید و نیمی از مغزی داخل زانو یا سه‌راهی دیواری جا می‌ماند. در این حالت هر کاری با قلاویز، تا تکه بیرون نیامده، فقط اوضاع را بدتر می‌کند. ابزار خارج کن رزوه و مغزی شکسته لوله آب که به آن «مغزی درآر» هم می‌گویند، برای دو سایز ۱/۲ و ۳/۴ اینچ است. طبق صفحهٔ محصول، داخل قطعهٔ شکسته می‌نشیند، روی آن قفل می‌شود و با آچار آلن بیرون کشیده می‌شود.

مغزی درآر ۱/۲ و ۳/۴ اینچ با آچار آلن

روش قدم‌به‌قدم را با عکس در مقالهٔ چگونه مغزی شکسته را از داخل لوله آب خارج کنیم نوشته‌ایم. بعد از بیرون آمدن تکه، رزوهٔ داخل اتصال را نگاه کنید. اگر پلیسه گرفته یا کمی آسیب دیده، با قلاویز هم‌سایز صافش کنید و بعد شیر نو را ببندید.

کی باید اتصال را عوض کرد؟

تعمیر رزوه همیشه جواب نمی‌دهد. در این موارد تعویض مطمئن‌تر است:

• دنده‌ها کاملاً از بین رفته و شیر هرز می‌چرخد.

• کنار دهانهٔ اتصال یا روی بدنه ترک دیده می‌شود.

• بوش فلزی داخل اتصال در پلاستیک لق شده و با شیر می‌چرخد.

• بعد از صاف کردن رزوه و بستن دوباره، باز هم نشتی دارد.

• اتصال روی خط آب گرم است و از وضعیتش مطمئن نیستید.

تعویض اتصال لوله سفید معمولاً با بریدن قسمت خراب و جوش دادن اتصال نو با اتو لوله انجام می‌شود. اگر اتصال داخل دیوار است، این کار ممکن است به باز کردن کاشی برسد و بهتر است لوله‌کش انجام دهد. ابزارهای این کار را در لیست ابزار لوله کشی سفید و سبز آورده‌ایم.

بستن دوبارهٔ شیر بدون اینکه رزوه دوباره هرز شود

1. قطعه را اول با دست و صاف ببندید. اگر از همان دور اول سفت شد، احتمالاً کج رفته است. بازش کنید و دوباره شروع کنید.

2. روی رزوهٔ نر چند دور نوار تفلون نازک، در جهت بسته شدن، بپیچید. نوار زیاد به اتصال فشار می‌آورد.

3. آخر کار را با آچار، فقط تا جایی که لازم است، سفت کنید. اتصال پلاستیکی را بیش از حد سفت نکنید. برای شیرهای روشویی و سینک در جای تنگ، آچار ترازدار نصب شیرآلات دیما کمک می‌کند شیر را صاف و تراز ببندید.

4. آب را آرام باز کنید و چند دقیقه محل اتصال را برای نشتی نگاه کنید.

سؤالات متداول

رزوه لوله سفید هرز شده را با چسب یا نوار زیاد می‌شود درست کرد؟

توصیه نمی‌شود. نوار زیاد یا چسب شاید نشتی را چند روز بگیرد، ولی رزوه را درست نمی‌کند و فشار آب می‌تواند اتصال را دوباره باز کند. یا رزوه را صاف کنید یا اتصال را عوض کنید.

حدیده و قلاویز سردریلی با پیچ‌گوشتی شارژی هم کار می‌کند؟

طبق صفحهٔ محصول، مدل‌های دوسر لوله ۲۰ و ۲۵ در سه‌نظام دریل یا پیچ‌گوشتی شارژی بسته می‌شوند. مهم دور کم و هم‌راستا نگه داشتن ابزار است.

لوله ۲۰ و ۲۵ چند اینچ است؟

در لوله‌کشی ساختمان، لوله ۲۰ با اتصال ۱/۲ اینچ و لوله ۲۵ با اتصال ۳/۴ اینچ کار می‌کند.

برای بیرون آوردن مغزی شکسته باید کاشی را بکنم؟

در بیشتر موارد نه. با مغزی درآر، تکه از داخل اتصال بیرون می‌آید. فقط اگر خود زانو ترک خورده یا رزوه‌اش کاملاً از بین رفته باشد، تعویض قطعه لازم می‌شود.

جمع‌بندی

وقتی با رزوه لوله سفید هرز شده روبه‌رو می‌شوید، اول آب را ببندید و ببینید مشکل از کجاست: رزوهٔ کمی آسیب‌دیده، مغزی شکسته یا قطعهٔ ترک‌خورده. برای دو حالت اول، مغزی درآر و یک حدیده و قلاویز سردریلی هم‌سایز معمولاً بدون کندن کاشی کار را تمام می‌کنند. اگر قطعه ترک دارد یا دنده‌ای نمانده، تعویض اتصال تنها راه مطمئن است. اگر مطمئن نیستید کدام ابزار و کدام سایز را لازم دارید، عکس اتصال و سایز شیر را برای ما بفرستید.