پیچ هرز شده را چگونه باز کنیم؟ ۷ ترفند از کش لاستیکی تا قلاویز چپ‌گرد
پیچ هرز شده را چگونه باز کنیم؟ ۷ ترفند از کش لاستیکی تا قلاویز چپ‌گرد
چهارشنبه، ۱۳ آبان ۱۴۰۵
ست قلاویز چپ‌گرد (پیچ‌شکسته‌درآر) کراسمن M3 تا M18 (عکس واقعی در فروشگاه ابزار رابیت)
پیچ هرز شده یعنی سر پیچ آن‌قدر ساییده یا له شده که نوک پیچ‌گوشتی دیگر در آن گیر نمی‌کند و فقط درجا می‌چرخد. شاید پیچ لولای کابینت باشد، پیچ آلن دوچرخه، پیچ چهارسوی قاب یک دستگاه یا پیچ زنگ‌زده‌ای که سرش شکسته است. خبر خوب این است که بیشتر وقت‌ها با یک ترفند ساده باز می‌شود. در این راهنما ترفندها را از ساده به حرفه‌ای مرور می‌کنیم: از کش لاستیکی تا شیار زدن با فرز مینیاتوری و قلاویز چپ‌گرد.
ابزارهای این راهنما در ابزار رابیت:
قبل از هر کاری: چرا پیچ هرز می‌شود؟
بیشتر پیچ‌ها به این دلایل هرز می‌شوند:
نوک نامناسب: نوک کوچک‌تر یا از نوع دیگر، مثلاً نوک چهارسوی معمولی روی پیچ پوزیدرایو.
فشار کم: وقتی نوک را محکم به سر پیچ فشار نمی‌دهید، نوک بالا می‌آید و لبه‌های سر پیچ را می‌ساید.
دور و گشتاور زیاد دریل: کلاچ پیچ‌گوشتی شارژی روی عدد بالا تنظیم شده است.
زنگ‌زدگی: پیچ به رزوه چسبیده و با زور معمولی تکان نمی‌خورد.
اولین قدم این است که تا سر پیچ بیشتر خراب نشده، کار را متوقف کنید. هر بار چرخاندن بی‌نتیجه سر پیچ را صاف‌تر می‌کند و کار را سخت‌تر.
ترفند ۱: نوک درست و فشار محکم
اگر سر پیچ فقط کمی ساییده شده، یک نوک نو و دقیقاً هم‌اندازه بردارید. با دست، نه با دریل، نوک را عمود و محکم روی سر پیچ فشار دهید و آرام در جهت باز شدن (خلاف عقربه‌های ساعت) بچرخانید. اگر نوک‌های سالم و جورواجور ندارید، یک ست نوک پیچ‌گوشتی در جعبه ابزار نگه دارید.
ترفند ۲: کش لاستیکی پهن
یک تکه کش لاستیکی پهن یا یک لایه دستکش لاستیکی را روی سر پیچ بگذارید و نوک پیچ‌گوشتی را از روی آن داخل سر پیچ فشار دهید. لاستیک فضای خالی سر ساییده را پر می‌کند و گیر نوک بیشتر می‌شود. این ترفند برای پیچ‌های کوچک و کم‌زور خوب جواب می‌دهد.
ترفند ۳: ضربه‌ی کوتاه با چکش
اگر پیچ در فلز است و پیچ‌گوشتی دسته‌ی محکم و سرتاسری دارد، نوک را داخل سر پیچ بگذارید و با چکش یک یا دو ضربه‌ی کوتاه به ته دسته بزنید. ضربه نوک را بهتر در سر پیچ می‌نشاند و گاهی پیچ چسبیده را هم تکان می‌دهد. این کار را روی قطعات شکننده مثل شیشه، سرامیک یا بدنه‌ی پلاستیکی انجام ندهید.
ترفند ۴: پیچ زنگ‌زده را اول نرم کنید
روی پیچ زنگ‌زده اسپری روان‌کننده و زنگ‌بر بزنید و چند دقیقه صبر کنید تا به رزوه نفوذ کند. بعد اول خیلی کم در جهت بستن و بعد در جهت باز کردن تکانش دهید. این رفت‌وبرگشت کوتاه زنگ را می‌شکند. برای پیچ‌های فلزی که به چیزی آتش‌گیر یا پلاستیکی نزدیک نیستند، کارشناس‌ها گاهی از گرم کردن هم استفاده می‌کنند. اگر با حرارت آشنا نیستید، این روش را کنار بگذارید.
ترفند ۵: شیار تازه با فرز مینیاتوری یا مینی فرز
اگر سر پیچ کاملاً گرد شده ولی هنوز سالم و بیرون است، با یک صفحه برش کوچک روی فرز مینیاتوری یک شیار صاف وسط سر پیچ بزنید تا با پیچ‌گوشتی دوسو (تخت) باز شود. شیار باید به اندازه‌ی پهنای نوک دوسو و آن‌قدر عمیق باشد که نوک در آن گیر کند. مراقب باشید صفحه به سطح اطراف آسیب نزند. عینک ایمنی هم الزامی است. برای انتخاب سری مناسب، راهنمای انواع سری فرز مینیاتوری را بخوانید. مجموعه ۱۰ عددی ست فرز اره مینیاتوری هم برای این کار کاربردی است.
ترفند ۶: انبر یا آچار روی سر پیچ
اگر سر پیچ کمی از سطح بیرون است، آن را با انبر قفلی یا انبردست محکم بگیرید و بچرخانید. در پیچ‌های سرشش‌گوش هرز، آچاری که دقیقاً اندازه است بهتر از آچار فرانسه جواب می‌دهد.
ترفند ۷ (حرفه‌ای): باز کردن پیچ هرز شده با قلاویز چپ‌گرد
وقتی هیچ‌کدام از راه‌ها جواب نداد، یا سر پیچ شکسته و تنه‌اش داخل مانده، نوبت قلاویز چپ‌گرد است که به آن «پیچ‌شکسته‌درآر» یا Screw Extractor هم می‌گویند. رزوه‌ی این ابزار برعکس است. وقتی در جهت باز شدن پیچ می‌چرخانیدش، بیشتر در پیچ فرو می‌رود و گیر می‌کند و در همان جهت پیچ را بیرون می‌کشد.
مراحل کار با قلاویز چپ‌گرد
سایز را انتخاب کنید: هر شماره‌ی قلاویز برای یک بازه‌ی قطر پیچ است. جدول روی بسته یا کارت محصول را ببینید. مثلاً در ست‌های رایج، شماره‌ی ۱ برای پیچ‌های حدود ۳ تا ۶ میلی‌متر است.
وسط پیچ را نشانه بزنید: با سنبه نشان یا یک میخ تیز، دقیقاً وسط سر پیچ یک فرورفتگی کوچک ایجاد کنید تا مته سُر نخورد.
سوراخ راهنما بزنید: با مته‌ی آهن که از قطر قلاویز کوچک‌تر است و قطرش در جدول بسته آمده، وسط پیچ را صاف و عمود سوراخ کنید. دور دریل را پایین نگه دارید و کمی روغن بزنید. برای انتخاب مته به راهنمای مته آهن سر بزنید.
قلاویز را جا بیندازید: قلاویز را داخل سوراخ بگذارید و با یک ضربه‌ی آرام چکش کمی جایش را محکم کنید.
آرام خلاف عقربه‌ها بچرخانید: با دسته‌ی قلاویز یا آچار، آرام و یکنواخت در جهت باز شدن بچرخانید. قلاویز در پیچ گیر می‌کند و پیچ کم‌کم باز می‌شود.
هشدار: قلاویز چپ‌گرد سخت و در عین حال شکننده است. با زور زیاد یا ضربه‌ی کج ممکن است داخل پیچ بشکند و درآوردنش خیلی سخت‌تر شود. اگر سفت است، دوباره روان‌کننده بزنید و صبر کنید، زور اضافه نیاورید.
برای پیچ‌های ۳ تا ۱۸ میلی‌متر، ست ۵ عددی قلاویز چپ گرد کراسمن و برای بازه‌ی بیشتر سایز، مجموعه ۸ عددی قلاویز چپ گرد کراسمن را ببینید.
جدول انتخاب سریع: کدام ترفند برای کدام پیچ؟
وضعیت پیچ | اولین ترفند | اگر جواب نداد |
|---|---|---|
سر چهارسو کمی ساییده | نوک نو و هم‌اندازه + فشار محکم | کش لاستیکی |
سر کاملاً گرد شده، بیرون از سطح | انبر قفلی | شیار با فرز مینیاتوری |
پیچ زنگ‌زده و چسبیده | اسپری زنگ‌بر و صبر | ضربه‌ی کوتاه چکش، بعد قلاویز چپ‌گرد |
پیچ آلن هرز شده | آلن سالم و کاملاً هم‌اندازه | قلاویز چپ‌گرد |
سر پیچ شکسته، تنه داخل مانده | قلاویز چپ‌گرد | مراجعه به تعمیرکار یا تراشکار |
چطور جلوی هرز شدن پیچ را بگیریم؟
نوک را دقیقاً هم‌نوع و هم‌اندازه‌ی سر پیچ انتخاب کنید و نوک‌های ساییده را دور بیندازید.
کلاچ پیچ‌گوشتی شارژی را از عدد کم شروع کنید و کم‌کم بالا ببرید.
پیچ را با فشار محوری کافی و عمود بچرخانید.
در جاهای تنگ از رابط مناسب استفاده کنید تا نوک کج روی پیچ ننشیند.
سؤالات متداول درباره پیچ هرز شده
پیچ هرز شده را بدون ابزار خاص چگونه باز کنیم؟
اول نوک نو و هم‌اندازه با فشار محکم را امتحان کنید، بعد ترفند کش لاستیکی را. برای پیچ زنگ‌زده هم روان‌کننده بزنید و چند دقیقه صبر کنید.
پیچ آلن هرز شده را چگونه باز کنیم؟
یک آلن سالم که دقیقاً اندازه باشد را تا ته فرو کنید و آرام بچرخانید. اگر جواب نداد، قلاویز چپ‌گرد هم‌سایز راه مطمئن‌تری است.
پیچ شکسته را چطور دربیاوریم؟
اگر تکه‌ای از پیچ بیرون است، با انبر قفلی بچرخانید. اگر هم‌سطح یا داخل سوراخ شکسته، باید وسطش سوراخ راهنما بزنید و با قلاویز چپ‌گرد درش بیاورید.
قلاویز چپ‌گرد با قلاویز معمولی چه فرقی دارد؟
قلاویز معمولی برای ساختن رزوه است. اما قلاویز چپ‌گرد (پیچ‌شکسته‌درآر) رزوه‌ی برعکس و مخروطی دارد و برای گیر کردن در پیچ و باز کردن آن ساخته شده است. اگر دنبال سایز مته برای قلاویز معمولی هستید، جدول سایز مته قلاویز را ببینید.
اگر قلاویز چپ‌گرد داخل پیچ بشکند چه کنیم؟
قلاویز خیلی سخت است و مته‌ی معمولی به‌سختی آن را سوراخ می‌کند. در این حالت بهتر است کار را به تعمیرکار یا تراشکار بسپارید. برای همین با قلاویز همیشه آرام و بدون زور اضافه کار کنید.
آیا می‌شود با دریل پیچ هرز را باز کرد؟
بله. دریل یا پیچ‌گوشتی شارژی را روی چپ‌گرد و دور کم بگذارید و با فشار محکم کار کنید. با دور زیاد سر پیچ زودتر خراب می‌شود.
جمع‌بندی
برای باز کردن پیچ هرز شده همیشه از ساده‌ترین روش شروع کنید: نوک درست و فشار محکم، کش لاستیکی و روان‌کننده. اگر جواب نداد، شیار با فرز مینیاتوری یا انبر قفلی را امتحان کنید. برای پیچ شکسته یا سر کاملاً از بین رفته هم قلاویز چپ‌گرد ابزار اصلی است. داشتن یک ست قلاویز چپ‌گرد و نوک پیچ‌گوشتی سالم در جعبه ابزار، خیلی از این دردسرها را چند دقیقه‌ای حل می‌کند. برای مشاوره در انتخاب ابزار، با فروشگاه ابزار رابیت در بازار حسن‌آباد تهران تماس بگیرید.