جدول سایز مته دیوار و رولپلاک؛ هر کار چه مته‌ای می‌خواهد؟
جدول سایز مته دیوار و رولپلاک؛ هر کار چه مته‌ای می‌خواهد؟
جمعه، ۲۲ آبان ۱۴۰۵
می‌خواهید یک قفسه، چوب‌پرده یا پایه‌ی تلویزیون را به دیوار ببندید و اولین سؤال این است که «چه مته‌ای بزنم؟». اگر سوراخ از رولپلاک بزرگ‌تر شود، رولپلاک در جایش می‌چرخد و اگر کوچک‌تر باشد، رولپلاک داخل نمی‌رود یا زیر ضربه‌ی چکش له می‌شود. در این راهنما جدول سایز مته دیوار را برای رولپلاک‌های رایج، کارهای پرتکرار خانه و انواع دیوار یک‌جا آورده‌ایم؛ از اشتباه رایج «رولپلاک ۶ سانتی» گرفته تا عمق سوراخ، طول پیچ، طول مته و کاری که باید بعد از گشاد شدن سوراخ انجام داد.
قاعده‌ی اصلی: سایز مته دیوار با رولپلاک چه رابطه‌ای دارد؟
برای رولپلاک‌های پلاستیکی معمولی که عددشان قطر را به میلی‌متر نشان می‌دهد، قاعده ساده است: قطر مته با قطر رولپلاک برابر است. رولپلاک ۶ با مته ۶، رولپلاک ۸ با مته ۸ و رولپلاک ۱۰ با مته ۱۰ سوراخ می‌شود. چیزی که با سایز رولپلاک بالا نمی‌رود قطر پیچ است؛ پیچ همیشه از رولپلاک باریک‌تر است، چون کارش باز کردن رولپلاک داخل سوراخ است.
این قاعده برای رولپلاک پروانه‌ای و کناف، رول‌بولت فلزی، انکر شیمیایی و اتصالات مخصوص بلوک سبک صدق نمی‌کند. برای این‌ها قطر سوراخ و عمق را از روی بسته‌بندی یا دستورالعمل همان محصول بخوانید. در هر حالتی که عدد چاپ‌شده روی بسته با جدول‌های عمومی فرق داشت، عدد روی بسته ملاک است.
جدول سایز مته دیوار برای رولپلاک‌های میلی‌متری
ردیف‌های زیر محدوده‌ی رایج رولپلاک‌های نایلونی و پلاستیکی معمولی است. قطر پیچ و عمق، بسته به برند و طول رولپلاک کمی جابه‌جا می‌شود.
رولپلاک ۵: مته ۵ میلی‌متر؛ پیچ حدود ۳ تا ۴ میلی‌متر؛ مناسب بست کابل، آویزهای سبک و قاب کوچک.
رولپلاک ۶: مته ۶ میلی‌متر؛ پیچ حدود ۴ تا ۵ میلی‌متر؛ مناسب قاب عکس، جاحوله‌ای، جاصابونی، کلید و پریز روکار و چوب‌پرده‌ی سبک.
رولپلاک ۸: مته ۸ میلی‌متر؛ پیچ حدود ۴٫۵ تا ۶ میلی‌متر؛ مناسب قفسه، آینه‌ی بزرگ‌تر، ریل پرده‌ی پارچه‌ای ضخیم و جاکفشی دیواری.
رولپلاک ۱۰: مته ۱۰ میلی‌متر؛ پیچ حدود ۶ تا ۸ میلی‌متر؛ مناسب کابینت دیواری، براکت طبقه و پایه‌ی تلویزیون.
رولپلاک ۱۲: مته ۱۲ میلی‌متر؛ پیچ حدود ۸ تا ۱۰ میلی‌متر؛ برای بارهای سنگین‌تر، به شرط اینکه دیوار توپر و سالم باشد.
برای عمق سوراخ یک قاعده‌ی ساده کافی است: طول رولپلاک به‌علاوه‌ی حدود ۵ تا ۱۰ میلی‌متر. این فضای اضافه برای خاکی است که ته سوراخ می‌ماند. اگر سوراخ هم‌اندازه‌ی رولپلاک باشد، رولپلاک تا ته نمی‌نشیند و لبه‌اش از دیوار بیرون می‌ماند.
رولپلاک ۶ سانتی مته چند می‌خواهد؟ اشتباه رایج بازار
در بازار ایران خیلی از رولپلاک‌ها را با طول می‌شناسند، نه با قطر. «رولپلاک ۶ سانتی» یعنی رولپلاکی به طول حدود ۶ سانتی‌متر، نه قطر ۶ میلی‌متر. اگر برای این رولپلاک مته ۶ بزنید، رولپلاک اصلاً داخل نمی‌رود.
قطر مته‌ی رولپلاک‌های سانتی بین برندها یکی نیست. برای نمونه، روی مشخصات بعضی رولپلاک‌های ۶ سانتی موجود در بازار، مته‌ی ۹ میلی‌متر و عمق سوراخ حدود ۶۵ میلی‌متر نوشته شده است. پس پیش از خرید مته، روی بسته یا برچسب رولپلاک دنبال عبارت «قطر سوراخ» یا «قطر مته» بگردید.
اگر عدد روی بسته کوچک است، مثل ۵، ۶، ۸ یا ۱۰، و کنارش «mm» آمده، معمولاً قطر است.
اگر کنار عدد «سانتی» یا «cm» آمده یا عدد با طول خود رولپلاک جور درمی‌آید، آن عدد طول است.
ساده‌ترین راه: رولپلاک را با کولیس یا خط‌کش از کلفت‌ترین قسمت بدنه، بدون لبه‌ی بالایی، اندازه بگیرید. همان قطر، سایز مته است.
سایز مته دیوار بر اساس کاری که می‌خواهید انجام دهید
بیشتر سؤال‌ها با کار شروع می‌شود، نه با رولپلاک. در پاییز و زمستان هم سوراخ‌کاری خانه‌ها بیشتر می‌شود: پرده‌های ضخیم زمستانی، قفسه و جالباسی، جابه‌جایی وسایل گرمایشی و نصب تلویزیون برای شب‌های بلند. جدول زیر نقطه‌ی شروع است و جای دستورالعمل سازنده‌ی پایه یا وسیله را نمی‌گیرد.
بست کابل و لوله‌ی برق روکار: معمولاً مته ۵ یا ۶ با رولپلاک هم‌اندازه.
قاب عکس، ساعت دیواری و آینه‌ی کوچک: مته ۶ با رولپلاک ۶.
چوب‌پرده و ریل پرده: برای پرده‌ی سبک مته ۶ و برای پرده‌ی ضخیم و دولایه‌ی زمستانی معمولاً مته ۸ با رولپلاک ۸. تعداد پایه‌ها را هم کم نگیرید؛ وزن پرده‌ی ضخیم روی چند نقطه پخش شود بهتر است.
قفسه‌ی کتاب، جاکفشی و جالباسی دیواری: معمولاً مته ۸.
کابینت دیواری، پایه‌ی تلویزیون و براکت‌های سنگین: معمولاً مته ۱۰ با رولپلاک ۱۰، مگر اینکه کیت پایه رولپلاک و پیچ مخصوص داشته باشد. جزئیات کامل را در آموزش نصب تلویزیون روی دیوار آورده‌ایم.
آبگرمکن، پکیج و بخاری دیواری: این وسایل سنگین‌اند و به لوله‌ی آب یا گاز وصل می‌شوند. پیچ و رولپلاک و روش نصب را طبق دفترچه‌ی سازنده انتخاب کنید و نصب وسیله‌ی گازسوز را به نصاب مجاز بسپارید.
جنس دیوار؛ چه مته‌ای و با ضربه یا بدون ضربه؟
سایز درست فقط نیمی از کار است. اگر روی دیوار توخالی ضربه‌ی دریل روشن باشد، سوراخ با مته‌ی درست هم گشاد می‌شود. پیش از سوراخ‌کاری با یک ضربه‌ی آرام به دیوار یا یک سوراخ آزمایشی کوچک، جنس پشت گچ را بشناسید.
بتن و آجر توپر
مته‌ی الماسه (مته‌ی دیوار با نوک کاربیدی) و حالت ضربه‌ی دریل روشن. در بتن سخت یا سوراخ‌های بزرگ‌تر از ۱۰ میلی‌متر، دریل چهارشیار (بتن‌کن) با مته‌ی SDS کار را خیلی سریع‌تر و تمیزتر می‌کند. اگر دریل شما چهارشیار است، مته چهارشیار ۱۶ سانت در سایزهای ۴ تا ۱۶ برای بیشتر کارهای نصب خانگی کافی است.
آجر سفال، آجر سوراخ‌دار و بلوک سیمانی توخالی
مته‌ی الماسه، اما ضربه را خاموش کنید یا خیلی ملایم نگه دارید. ضربه دیواره‌های نازک داخل سفال را می‌شکند و سوراخ گشاد می‌شود. رولپلاک بلندتر یا رولپلاک مخصوص مصالح توخالی بهتر می‌گیرد.
بلوک سبک (هبلکس و مشابه)
بلوک سبک نرم است و مته زود سوراخ را بزرگ می‌کند. ضربه را خاموش کنید، با دور کم و بدون لق زدن سوراخ کنید و ترجیحاً از رولپلاک مخصوص بلوک سبک با قطر سوراخی که سازنده‌اش نوشته استفاده کنید.
کناف و دیوار گچی پیش‌ساخته
اینجا جدول بالا کاربرد ندارد. رولپلاک معمولی در صفحه‌ی گچی باز نمی‌شود و نگه نمی‌دارد. رولپلاک پروانه‌ای یا مخصوص کناف بخرید و سوراخ را با قطری که روی بسته‌اش نوشته شده بزنید. برای بار سنگین، بهتر است پیچ به پروفیل فلزی پشت کناف برسد.
کاشی، سرامیک و سنگ
اول لعاب کاشی را با مته‌ی مخصوص کاشی یا گرانیت و بدون ضربه سوراخ کنید، بعد که به ملات و آجر پشت آن رسیدید، مته‌ی دیوار بزنید. برای این مرحله مته گرانیت و سرامیک در سایزهای ۳ تا ۱۲ مناسب است. رولپلاک را کمی داخل‌تر از سطح کاشی بنشانید تا موقع سفت کردن پیچ، فشار به لبه‌ی کاشی نیاید و ترک نخورد.
مته دیوار در چه سایزهایی ساخته می‌شود؟
مته‌های دیوار با دنباله‌ی گرد، که در سه‌نظام دریل معمولی و چکشی بسته می‌شوند، معمولاً از حدود ۳ میلی‌متر شروع می‌شوند. برای نمونه، مته الماسه (دیوار) در سایزهای ۳ تا ۱۶ میلی‌متر در فروشگاه ما از ۳ تا ۱۶ میلی‌متر موجود است. سایزهای ۶، ۸ و ۱۰ پرمصرف‌ترین‌ها برای نصب رولپلاک هستند.
کوچک‌ترین سایزها (۳ تا ۵): برای سوراخ راهنما، بست کابل و رولپلاک‌های خیلی کوچک.
سایزهای پرمصرف (۶، ۸ و ۱۰): تقریباً همه‌ی نصب‌های خانگی با همین سه سایز انجام می‌شود.
سایزهای بزرگ‌تر (۱۲ تا ۱۶): برای رولپلاک‌های بزرگ و رول‌بولت. پیش از خرید ببینید دنباله‌ی مته در سه‌نظام دریل شما جا می‌شود یا نه؛ ظرفیت سه‌نظام دریل‌های خانگی محدود است و معمولاً روی بدنه‌ی دریل نوشته شده است.
سایزهای خیلی بزرگ: برای سوراخ‌های بزرگ‌تر، مته‌های چهارشیار (SDS Plus) و پنج‌شیار (SDS Max) در قطرها و طول‌های بلندتر ساخته می‌شوند و برای عبور لوله یا کانال از دیوار، به‌جای مته از گردبر استفاده می‌شود.
عدد سایز معمولاً روی دنباله‌ی مته حک شده است. اگر پاک شده بود، قطر را از پهن‌ترین قسمت نوک الماسه با کولیس بگیرید، نه از بدنه‌ی مارپیچ که کمی باریک‌تر است. اگر هنوز مطمئن نیستید مته‌ای که دارید مته‌ی دیوار است یا آهن، راهنمای فرق مته آهن و مته دیوار را ببینید.
طول مته دیوار را چطور انتخاب کنیم؟
طول مته کمتر از قطرش دیده می‌شود، اما در عمل زیاد دردسر درست می‌کند. طول مفید مته، یعنی بخش مارپیچ، باید از عمق سوراخ به‌علاوه‌ی ضخامت گچ و کاشی روی دیوار بیشتر باشد.
برای رولپلاک‌های کوتاه ۵ و ۶ روی دیوار کم‌گچ، مته‌های کوتاه کافی‌اند و لرزش کمتری دارند.
اگر روی دیوار چند سانت گچ و خاک یا کاشی است، رولپلاک باید از این لایه رد شود و در آجر یا بتن بنشیند. در این حالت مته‌ی بلندتر و رولپلاک بلندتر لازم است.
مته‌ی خیلی بلند برای سوراخ کم‌عمق انتخاب نکنید؛ لق می‌زند و دهانه‌ی سوراخ را گشاد می‌کند.
آموزش قدم‌به‌قدم سوراخ کردن دیوار برای رولپلاک
۱. مسیر سیم و لوله را چک کنید
بالا و پایین کلید و پریز، اطراف شیرآلات و مسیر مستقیم بین آن‌ها معمولاً محل عبور سیم یا لوله است. در این نقطه‌ها سوراخ نکنید. اگر شک دارید، از نقشه‌ی تأسیسات یا یک ردیاب سیم و فلز کمک بگیرید.
۲. علامت بزنید و تراز کنید
محل سوراخ‌ها را با مداد علامت بزنید. برای قفسه و چوب‌پرده، فاصله‌ی دو سوراخ را با تراز چک کنید؛ چند میلی‌متر اختلاف در سوراخ، در قفسه‌ی بلند به کجی واضح تبدیل می‌شود.
۳. عمق را روی مته مشخص کنید
عمق لازم، یعنی طول رولپلاک به‌علاوه‌ی ۵ تا ۱۰ میلی‌متر، را با یک تکه چسب کاغذی روی مته علامت بزنید یا از میله‌ی عمق‌سنج دریل استفاده کنید.
۴. برای سوراخ‌های ۱۰ به بالا، اول سوراخ راهنما بزنید
برای سایز ۱۰ و بزرگ‌تر، اول با مته‌ی ۵ یا ۶ سوراخ بزنید و بعد سایز نهایی را. مته‌ی بزرگ در سوراخ راهنما سر نمی‌خورد، دریل کمتر فشار می‌خورد و سوراخ گردتر درمی‌آید.
۵. عمود و بدون لق زدن سوراخ کنید
دریل را صاف و عمود بر دیوار نگه دارید و با فشار یکنواخت جلو بروید. چرخاندن یا تکان دادن دریل برای «سریع‌تر شدن» بزرگ‌ترین علت گشاد شدن سوراخ است. هر چند ثانیه مته را کمی بیرون بکشید تا خاک خارج شود و مته داغ نکند.
۶. خاک سوراخ را خالی کنید
با یک پمپ دستی، جاروبرقی یا حتی چند بار بیرون و داخل بردن مته، خاک را خالی کنید. خاک مانده هم جای رولپلاک را می‌گیرد و هم اجازه نمی‌دهد خوب گیر کند.
۷. رولپلاک و پیچ را ببندید
رولپلاک باید با چند ضربه‌ی سبک چکش هم‌سطح دیوار شود. اگر با دست و بدون مقاومت داخل رفت، سوراخ گشاد است. پیچ را تا جایی ببندید که سفت شود و بیشتر زور ندهید، وگرنه رولپلاک داخل سوراخ می‌چرخد.
طول و قطر پیچ رولپلاک چقدر باشد؟
طول پیچ باید به اندازه‌ی طول رولپلاک به‌علاوه‌ی ضخامت قطعه‌ای باشد که نصب می‌کنید، مثل لبه‌ی قفسه یا صفحه‌ی پایه. پیچ کوتاه فقط نیمه‌ی بالایی رولپلاک را باز می‌کند و اتصال ضعیف می‌شود.
قطر پیچ باید در محدوده‌ی جدول بالا باشد. پیچ خیلی نازک رولپلاک را باز نمی‌کند و رولپلاک می‌چرخد؛ پیچ خیلی کلفت هم ممکن است رولپلاک یا لبه‌ی گچ را بترکاند.
اشتباه‌های رایج در انتخاب سایز مته دیوار
مته‌ی یک شماره بزرگ‌تر برای راحت‌تر رفتن رولپلاک: رولپلاک راحت می‌رود، ولی بعد با کوچک‌ترین بار بیرون می‌آید.
رولپلاک فقط در گچ: اگر رولپلاک کوتاه است و گچ دیوار ضخیم، رولپلاک در گچ می‌ماند و گچ بار نگه نمی‌دارد. سوراخ را عمیق‌تر و رولپلاک را بلندتر کنید تا به آجر برسد.
ضربه‌ی روشن روی کاشی یا سفال: کاشی ترک می‌خورد و سفال پوک می‌شود.
مته‌ی آهن روی دیوار: نوک مته‌ی آهن در آجر و بتن زود می‌سوزد و سوراخ هم درست در نمی‌آید.
مته‌ی کند: مته‌ی کند به‌جای بریدن، دیوار را می‌ساید؛ داغ می‌کند و دهانه را گشاد می‌کند. اگر نوک الماسه گرد یا پریده شده، وقت تعویض است.
اگر سوراخ گشاد شد چه کنیم؟
اگر جا دارید، رولپلاک یک سایز بزرگ‌تر بگذارید و مته و پیچ را هم با همان سایز هماهنگ کنید.
اگر محل نصب اجازه می‌دهد، سوراخ را چند سانت جابه‌جا کنید و سوراخ قبلی را با بتونه یا گچ پر کنید.
برای بارهای سبک، می‌شود سوراخ را با ملات یا بتونه‌ی مناسب پر کرد، اجازه داد کاملاً خشک شود و دوباره با سایز درست سوراخ زد. برای بارهای سنگین این راه را به‌جای اتصال اصولی به‌کار نبرید.
نکات ایمنی هنگام سوراخ‌کاری دیوار
عینک ایمنی بزنید؛ خرده‌ی آجر و بتن مستقیم به سمت صورت پرتاب می‌شود.
برای سوراخ‌های زیاد در بتن و آجر از ماسک گردوغبار استفاده کنید.
پیش از سوراخ‌کاری نزدیک کلید و پریز، فیوز آن مدار را قطع کنید.
مته را بلافاصله بعد از کار لمس نکنید؛ نوک آن داغ است.
روی نردبان، دریل را با دو دست بگیرید و به سمت بیرون خم نشوید.
سؤالات متداول درباره‌ی جدول سایز مته دیوار
رولپلاک ۸ را با مته چند باید سوراخ کرد؟
رولپلاک ۸ میلی‌متری معمولی با مته ۸ میلی‌متر سوراخ می‌شود و پیچ حدود ۴٫۵ تا ۶ میلی‌متر می‌خواهد. اگر رولپلاک شما «۸ سانتی» است، عدد ۸ طول است و قطر مته را باید از روی بسته بخوانید.
مته ۶ دیوار برای چه کارهایی کافی است؟
برای رولپلاک ۶ و کارهای سبکی مثل قاب عکس، ساعت، جاحوله‌ای، کلید و پریز روکار و چوب‌پرده‌ی سبک. برای قفسه و پرده‌ی سنگین‌تر سایز ۸ مطمئن‌تر است.
کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین سایز مته دیوار چند است؟
مته‌های دیوار معمولی معمولاً از حدود ۳ میلی‌متر شروع می‌شوند و در دنباله‌ی گرد تا حدود ۱۶ میلی‌متر رایج‌اند. برای قطرهای بزرگ‌تر، مته‌های چهارشیار و پنج‌شیار بتن‌کن و برای سوراخ عبور لوله، گردبر به‌کار می‌رود.
آیا با دریل معمولی می‌شود دیوار را سوراخ کرد؟
برای آجر سفال، بلوک سبک و گچ، با مته‌ی الماسه و دریل معمولی می‌شود. برای بتن و آجر توپر، دریل چکشی یا چهارشیار کار را سریع‌تر و تمیزتر انجام می‌دهد و مته هم کمتر داغ می‌کند.
چرا رولپلاک در سوراخ می‌چرخد؟
معمولاً یا سوراخ گشاد است، یا پیچ برای رولپلاک نازک است، یا رولپلاک فقط در گچ نشسته و به آجر نرسیده است. بخش «اگر سوراخ گشاد شد چه کنیم» راه‌حل هر سه را دارد.
مته‌ی دیوار را از کجا تشخیص بدهم؟
مته‌ی دیوار در نوک یک تکه‌ی الماسه (کاربید) پهن‌تر از بدنه دارد و شیارهایش پهن‌تر است. می‌توانید همه‌ی سایزها را در دسته‌ی مته‌های الماسه (دیوار) کنار هم ببینید و مقایسه کنید.
جمع‌بندی
اگر فقط یک نکته از این جدول سایز مته دیوار یادتان بماند، این باشد: برای رولپلاک‌های میلی‌متری، مته هم‌شماره‌ی رولپلاک است و سوراخ کمی از رولپلاک عمیق‌تر. برای رولپلاک‌های سانتی، کناف و اتصالات خاص هم عدد روی بسته را ملاک بگیرید. بعد جنس دیوار را بشناسید، روی کاشی و سفال ضربه را خاموش کنید، برای سایزهای بزرگ سوراخ راهنما بزنید و دریل را عمود نگه دارید. با همین چند قدم، قفسه و پرده و تلویزیون‌تان سال‌ها سر جایشان می‌مانند.